W dniu 25 stycznia 2026 r. o godz. 13.00 w Katedrze Polowej Wojska Polskiego odbędzie się uroczysta Msza św. w 82 rocznicę utworzenia 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej i rozpoczęcia Akcji „BURZA” na Wołyniu. Po Mszy św. organizatorzy zapraszają na spotkanie do Sali Konferencyjnej . Pan Tomasz Kuba Kozłowski, historyk z Domu Spotkań z Historią, zaprezentuje wykład: Gehenna transportów Polaków – mity ekspatriacji . W imieniu Okręgu Warszawskiego 27 WDP AK zaprasza pani Anna Lewak.
Od pierwszej chwili, na długo przed Katyniem, sowieci prowadzili politykę planowej eksterminacji państwotwórczych, by tak rzec, warstw społeczeństwa zamieszkującego zajęte Ziemie Wschodnie Rzeczypospolitej. W tych pierwszych dniach września 1939 roku w zbrodniach uczestniczyli Ukraińcy, Białorusini i Żydzi – wstęp Tomasza Grossa do publikacji przechowywanych w Instytucie Hoovera świadectw ocalałych mieszkańców tych terenów.
Terenem, na którym dokonane zostało ludobójstwo przez współmieszkańców i współobywateli - Ukraińców z OUN UPA - były 4 województwa, tj. wołyńskie (zwane też krótko Wołyniem), lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie-objęte WSPÓLNĄ NAZWĄ Małopolski Wschodniej. Polacy żyli na tym obszarze od wielu pokoleń, a w niektórych rejonach od kilkuset lat –pisała Ewa Siemaszko w Biuletynie AK w 2009 roku.
Wszystkie antypolskie działania w latach 1939 - 42 mordy, pobicia rabunki podpalenia przeróżne szykany i prześladowania ludności polskiej zbrodnicze agitacja ludności ukraińskiej składają się na przygotowania do późniejszego ludobójstwa, stanowiąc tzw. pregenocydalną fazę ZBRODNI WOŁYŃSKĄ MAŁOPOLSKIEJ. Łącznie w tym wstępnym okresie 1939-1942 zostało zamordowanych co najmniej 4 079 Polaków, w tym najwięcej w województwie tarnopolskim ( co najmniej 2148) i wołyńskim (co najmniej 1392).
Od 1941 roku zintensyfikowano przygotowania do eksterminacji Polaków, rozwijano sieć organizacyjną i propagandową. Uświadamiano Ukraińców o konieczności pozbycia się Polaków, wywołując narastanie nienawiści wobec sąsiadów, z którymi wcześniej były poprawne stosunki.
W lutym 1943 roku odbyła się III Konferencja OUN Bandery, na której podjęto uchwałę zapowiadającą zlikwidowanie wszystkich tzw. „zajmańców” czyli obcych. Rozpoczął się okres ludobójstwa właściwego .
Wszystkie typy napadów połączone były z potężnym rabunkiem mienia i paleniem zabudowań . Ofiarami byli Polacy niezależnie od wieku, płci, stanów fizjologicznych (kobiety w ciąży) i zdrowia (inwalidzi), stanu posiadania, wyznania, członków rodzin, mieszanych polsko-ukraińskich, duchownych katolickich, nawet Polaków mających czy to zasługi dla lokalnej społeczności z racji wykonywanej kiedykolwiek jakiś funkcji, czy też zwyczajnych współmieszkańców świadczących różne przysługi z potrzeby serca.
Na Wołyniu dążono do wymordowania wszystkich Polaków od niemowląt po starców, których udało się dosięgnąć, a w Małopolsce Wschodniej, gdzie społeczność polska była liczniejsza, dążono do wymordowania jak największej liczby Polaków i zmuszenia terrorem do ucieczki pozostałych, których nie udało się wyrżnąć. (Ewa Siemaszko)
28 stycznia 1944 roku, w miejscowości Suszybaba, podjęto decyzję o odtworzeniu przedwojennej 27 Dywizji Piechoty, która później przybrała nazwę 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej. Był to symbol kontynuacji tradycji przedwojennej 27 Dywizji Piechoty, 13 Dywizji Piechoty oraz Wołyńskiej Brygady Kawalerii, z zachowaniem ich dawnych numeracji pułków.
W ciągu sześciu miesięcy jej żołnierze toczyli walki z Niemcami i Ukraińcami. Niestety, 25 lipca 1944 roku podczas spotkania z przedstawicielami Armii Czerwonej w Skrobowie koło Lubartowa zażądano od Polaków złożenia broni. Dywizja została siłą rozformowana, a część jej żołnierzy spotkał tragiczny los – zostali rozstrzelani lub wywiezieni do łagrów.
Ostatecznie, 27 Wołyńska Dywizja Piechoty AK liczyła około 6,5 tysiąca żołnierzy, wliczając w to oddziały ochrony ludności cywilnej i zaplecza kwatermistrzowskiego. Była to największa polska jednostka partyzancka podczas II wojny światowej. (post Muzeum AK w Krakowie).