27 maja 2026 roku odbyła się w ramach organizowanego przez Fundację Archiwum Jana Olszewskiego cyklu „Głos o Polsce.Siła ducha - siła państwa" prelekcja prof. Wojciecha Fałkowskiego - historyka, profesora Uniwersytetu Warszawskiego, byłego dyrektora Zamku Królewskiego w Warszawie.
Spotkanie otworzyła dr Justyna Błażejowska, która zaznaczyła, że Polska ma tysiącletnią historię, ale często traktowana jest przedmiotowo przez europejskie mocarstwa – problemem jest brak wiary we własne dziedzictwo. Przytoczyła przy tym gorzką uwagę Władysława Bartoszewskiego, który porównał Polskę do „brzydkiej i biednej panny” zmuszonej nadrabiać sympatią. Jako kontrast wskazała kontrowersyjną imprezę techno na terenie pałacu w Wilanowie – zdaniem prowadzącej oznaczała ona degradację symbolu narodowego, choć dyrektor placówki bronił jej jako dialogu historii z nowoczesnością, pod warunkiem poszanowania miejsca.
Dr Błażejowska sceptycznie odniosła się jednak do tłumaczeń o zarobku, uznając je za przygnębiające.
Prof. Wojciech Fałkowski zgodził się z tezą, że kultura spaja wspólnotę i przyciąga obcokrajowców, ale poszedł dalej – uznał ją za „miękką siłę” (soft power), która przez 123 lata zaborów skutecznie opierała się wynaradawianiu. Jego zdaniem kluczowe są miejsca pamięci i symbole: Zamek Królewski w Warszawie powinien stać się ikoną rozpoznawalną jak Akropol czy Westminster, bo jego siła oddziaływania jest porównywalna z brygadami pancernymi. Przywołał hołd carów Szujskich z 1611 roku jako przykład „wojny pamięci” – wydarzenie wymazane z polskiej świadomości, a pielęgnowane przez Rosję. Krytykował też postrzeganie Polski wyłącznie jako „przedmurza chrześcijaństwa” (antemurale), bo to sytuuje ją na peryferiach. Z dumą mówił o Unii Lubelskiej, Jasnej Górze, Wawelu, ale i o Trzech Krzyżach Gdańskich, które – jego zdaniem – przegrywają z murem berlińskim w międzynarodowej rywalizacji o pamięć Solidarności. Podkreślił, że atrakcyjność kultury polskiej jest potencjalnie znakomita, ale wymaga silnej tożsamości opartej na świadomej historii.
Na koniec głos zabrał Antoni Macierewicz. Jego zdaniem Polska stoi przed alternatywą: albo zostać rozdzieloną między Rosję i Niemcy, albo odbudować tożsamość – a Zamek Królewski, niszczony zarówno przez Niemców, jak i komunistów, jest tego symbolem. Podkreślił, że odbudowa zamku w latach 70. otworzyła nową perspektywę, a przekaz prof. Fałkowskiego stanowi fundament dla polskiej polityki i przyszłości.
Relacja wideo: Michał KK