19 czerwca 2026 roku gościem Fundacji Archiwum Jana Olszewskiego był prof. Piotr Wilczek, ambasador RP w Stanach Zjednoczonych (2016–2021) oraz w Wielkiej Brytanii (2022–2025). Wstęp do jego wykładu wygłosiła dr Justyna Błażejowska. Było to spotkanie z cyklu „Głos o Polsce, Siła Ducha, Siła Państwa”.
Dr Justyna Błażejowska przywołała kontrowersyjne wypowiedzi polityków dotyczące sojuszu polsko-amerykańskiego, co stało się punktem wyjścia do refleksji nad współczesną racją stanu. Podkreśliła znaczenie Lubelszczyzny jako części wschodniej flanki NATO oraz inicjatyw takich jak Trójkąt Lubelski i Trójmorze, które w jej ocenie są praktycznymi przykładami budowania bezpieczeństwa i współpracy regionalnej, wskazując na konkretne inwestycje infrastrukturalne i energetyczne, które wzmacniają suwerenność Polski.
Profesor Piotr Wilczek w swoim wystąpieniu skupił się na filozoficznych i etycznych wymiarach racji stanu, odnosząc je do historii Polski – od rozbiorów, przez totalitaryzmy, po transformację ustrojową. Podkreślił, że racja stanu nie może być oderwana od wartości, wolności i dobra wspólnego, a jej fałszywa interpretacja prowadziła w przeszłości do tragedii narodowych. Dyplomację określił jako powołanie i sztukę budowania zaufania, która wymaga znajomości kontekstu kulturowego i historycznego. Zwrócił uwagę na znaczenie dyplomacji historycznej i kulturalnej jako narzędzi soft power, które – choć często niedoceniane – mogą być w kryzysowych momentach bezcenne. Przytoczył przykłady postaci takich jak Jan Dantyszek, Edward Raczyński czy generał Maczek, ukazując, jak poprzez kulturę, literaturę i pamięć można budować mosty między narodami, nawet w trudnych relacjach. Odniósł się też do współczesnych zagrożeń, takich jak dezinformacja i wojna informacyjna, które – jego zdaniem – wymagają od Polski strategicznego myślenia i konsekwentnej narracji opartej na prawdzie, ale zrozumiałej dla odbiorcy międzynarodowego. W kontekście bezpieczeństwa energetycznego i sojuszy podkreślił absolutną konieczność utrzymania silnych więzi transatlantyckich, uznając je za fundament polskiej racji stanu, jednocześnie doceniając rolę inicjatyw regionalnych, jak Trójmorze, w budowaniu geopolitycznej wartości przestrzeni między Bałtykiem, Adriatykiem a Morzem Czarnym.
Całość spotkania była więc nie tylko analizą polityki zagranicznej, ale także głęboką refleksją nad tożsamością, odpowiedzialnością i ciągłością polskiej myśli państwowej, której patronuje Jan Olszewski.
Relacja wideo: Michał KK